ઈરાન-ઈઝરાયેલ યુદ્ધ: હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં અમેરિકા અને યુરોપના જહાજો પર પ્રતિબંધ, ભારત માટે આનો શું અર્થ છે?

ઈરાન-ઈઝરાયેલ યુદ્ધ: ઈરાનના રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સે (IRGC) એક મોટો અને ઐતિહાસિક નિર્ણય લીધો છે. તેમણે હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) માં અમેરિકા, ઈઝરાયેલ, યુરોપ અને તેમના પશ્ચિમી સાથી દેશોના જહાજોના પ્રવેશ પર સંપૂર્ણપણે રોક લગાવી દીધી છે. અખાતના દેશોમાં ચાલી રહેલા તણાવ અને યુદ્ધની સ્થિતિ વચ્ચે આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે, જેના કારણે દુનિયાભરના વેપાર અને તેલ બજારમાં ચિંતાનું મોજું ફરી વળ્યું છે.

અમેરિકા અને ઈઝરાયેલને સીધી ચેતવણી

ઈરાને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ચેતવણી આપી છે કે જો અમેરિકા, ઈઝરાયેલ કે યુરોપના કોઈપણ જહાજ આ દરિયાઈ રસ્તા પર જોવા મળશે, તો તેમના પર સીધો હુમલો કરવામાં આવશે. ઈરાનનું કહેવું છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાઓ મુજબ, યુદ્ધના સમયે આ મહત્વપૂર્ણ જળમાર્ગને નિયંત્રિત કરવાનો તેમને પૂરો અધિકાર છે. શનિવારે અમેરિકા અને ઈઝરાયેલની સંયુક્ત લશ્કરી કાર્યવાહી પછી જ આ રસ્તો વ્યવહારિક રીતે બંધ કરી દેવામાં આવ્યો છે.

માત્ર ચીનના જહાજોને મંજૂરી

આ બધી કડકાઈ વચ્ચે એક રસપ્રદ વાત એ છે કે, ઈરાને માત્ર ચીનના ધ્વજ વાળા જહાજોને જ આ રસ્તાનો ઉપયોગ કરવાની છૂટ આપી છે. મધ્ય પૂર્વના આ સંઘર્ષમાં ચીને ઈરાન તરફ જે સહાનુભૂતિ અને સમર્થન દર્શાવ્યું છે, તેના આભાર રૂપે ઈરાને આ વિશેષ છૂટ આપી છે.

વૈશ્વિક તેલના ભાવ અને ભારત પર અસર

હોર્મુઝની સામુદ્રધુની વિશ્વભરમાં તેલના વેપાર માટે જીવાદોરી સમાન છે. દુનિયાભરનું લગભગ ૨૦ ટકા દરિયાઈ તેલ આ જ રસ્તેથી પસાર થાય છે. આ રસ્તો બંધ થવાથી વૈશ્વિક સ્તરે તેલના ભાવમાં મોટો ઉછાળો આવવાની પૂરી શક્યતા છે. ભારત માટે આ સ્થિતિ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. ભારત પોતાની ઊર્જા જરૂરિયાતો માટે મોટાભાગે આયાત પર નિર્ભર છે. જો આ રસ્તો લાંબા સમય સુધી બંધ રહે છે, તો ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ પર સીધી અસર પડી શકે છે અને ઊર્જા સુરક્ષા સામે નવા પડકારો ઊભા થઈ શકે છે.

ઐતિહાસિક નિર્ણય: ૧૯૮૦ના યુદ્ધમાં પણ આવું નહોતું થયું

આ ઘટનાનો ઇતિહાસ ખૂબ જ ચોંકાવનારો છે. અગાઉ ક્યારેય પણ વ્યાપારી જહાજો માટે હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીને સંપૂર્ણપણે બંધ કરવામાં આવી ન હતી. વર્ષ ૧૯૮૦ થી ૧૯૮૮ વચ્ચે ચાલેલા ભયંકર ઈરાન-ઈરાક યુદ્ધ દરમિયાન પણ આ રસ્તો ચાલુ હતો. તે સમયે તેલના ટેન્કરો પર સતત હુમલાઓ થતા હતા, તેમ છતાં વ્યાપારી જહાજોની અવરજવર ક્યારેય અટકી ન હતી.

હાલમાં દરિયાઈ ટ્રાફિકનું લાઈવ ટ્રેકિંગ દર્શાવે છે કે દુબઈ અને કુવૈત પાસે અનેક મોટા જહાજો અને ઓઈલ ટેન્કરો અટવાઈ પડ્યા છે. દરેકની નજર હવે આ વાત પર છે કે આ તણાવ ક્યારે શાંત થાય છે અને સામાન્ય વેપાર ક્યારે ફરી શરૂ થાય છે.

આ પણ વાંચો : શ્રીલંકા પાસે ડૂબતા ઈરાની યુદ્ધ જહાજ માટે ભારતીય નૌકાદળની બચાવ કામગીરી